uit Broadcast Magazine van 15 december 2006, door Henk van Gelder;

Wat is er eigenlijk nog over van Veronica? Een vereniging, die zelf geen zeggenschap meer heeft over de tv- en de radiozender onder die naam. De laatste vijf jaren waren vooral 'de jaren van interne problemen, ruzies, traineren, clashende ego's, geldsmijterij, strijd, vriendjespolitiek, inschattingsfouten en wanbeleid,' schrijft Arjan Snijders in zijn nieuwe Veronica-boek dat half januari verschijnt. De vraag is hooguit nog hoe veel er precies over de balk is gesmeten: 22,5 of 40 miljoen euro.

HENK VAN GELDER

Rob Out moest weg, dat stond vast. Steeds vaker banjerde hij, beneveld door de whisky, dwars door alles heen om dealtjes te maken waar de rest van het Veronica-bedrijf alleen maar last van had. En als hij vroeg of er jus d'orange in huis was, bedoelde hij wodka. Menigmaal kostte het handenvol geld om iets of iemand af te kopen omdat Out weer eens gouden bergen had beloofd die helemaal niet konden worden waargemaakt. Tot hij in 1992 zijn eigen graf groef door het bureau KPMG een onderzoek te laten instellen naar de manier waarop Veronica was georganiseerd, in de verwachting dat de consultants zouden adviseren het personeelsbestand in te krimpen. In het rapport kwam echter iets heel anders te staan: dat de directie van zes naar drie man kon worden gereduceerd, en dat Out slecht functioneerde.

Toen er uiteindelijk voor de onwillige Rob Out niets anders meer opzat dan weg te wezen, ging zijn laatste werkdag vrijwel onopgemerkt voorbij. Geen feest, geen receptie. Aan het eind van de middag liep Joop Daalmeijer naar de kamer van Tiede Herrema - destijds eveneens in de Veronica-leiding - om Out toch nog even een hand te geven. Op dat moment deponeerde Outs hond een drol op het vloerkleed. 'Ach meneer Out, nu u toch weggaat, neemt u dat ook even mee,' zei Herrema.

In zijn nieuwe Veronica-boek grossiert Arjan Snijders in zulke typerende anekdotes. De stijl is wat houterig en soms ook wat omslachtig. Sommige verwikkelingen hadden korter kunnen worden samengevat. Maar eerlijk is eerlijk: er staat heel veel in. Zijn relaas omvat de complete geschiedenis van 1960 tot nu, hoewel hij aan de piratenjaren tamelijk snel voorbij gaat - die zijn immers al in allerlei eerdere boeken vastgelegd. Dit verhaal begint vooral op het moment dat Veronica aan land komt. Het is geschreven, verklaart hij, op initiatief van de vereniging Veronica: 'De vereniging besloot ditmaal geen subjectieve mooischrijverij toe te passen, maar een onafhankelijke mediajournalist in te huren. De eindverantwoordelijkheid voor de inhoud van dit boek ligt bij de auteur en niet bij Veronica.'

Het gevolg is dan ook dat Snijders zich allerminst kritiekloos heeft opgesteld. Hij plaatst zelfs een relativerende kanttekening bij de woorden die Rob Out op zaterdag 31 augustus 1974 sprak tijdens het laatste uur van de zeezender: 'Met het verdwijnen van Veronica verdwijnt ook een beetje de democratie in Nederland. Dat spijt me, voor Nederland.' Ruim dertig jaar na dato is Snijders best bereid hem die pathetische tekst te vergeven; het moeten moeilijke dagen voor Mr. Veronica zijn geweest. Zijn kritiek geldt veeleer 'de pathetische wijze waarop Veronica in de dertig jaar hierna de slotwoorden van Out heeft gerecycled.' Elke keer als Veronica dreigde te verdwijnen - ook als dat door eigen schuld of machinaties werd veroorzaakt - probeerde men de indruk te wekken dat de democratie weer eens in gevaar was. Meestal haalde de buitenwereld dan trouwens zijn schouders op.

In feite is het natuurlijk hoogst merkwaardig dat er ooit een vereniging Veronica is opgericht. De zender lag op zee en was een puur-commerciële onderneming. Geen ondernemer, die ooit op het idee zou komen zich door een vereniging te laten leiden. Maar toen Veronica toegang zocht tot het omroepbestel, kon het niet anders: er moest een vereniging komen. Al wekt Snijders in zijn boek niet de indruk dat het bedrijf zich vaak iets van de verenigingsraad heeft aangetrokken. De eerste voorzitter, de jurist Wout Bordewijk, wordt hier beschreven als 'de volgzame man die geniet van zijn positie en zelden tegengas geeft'. Hij liet zich grotendeels sturen door de sterke mannen Rob Out en Lex Harding. 'Feitelijk was de mogelijkheid tot inspraak van de leden dus een wassen neus,' concludeert de auteur. En hoewel Out en Harding zich vaak hebben drukgemaakt over de aantrekkingskracht van de programma's, stond bij hen vooral ook het eigen gewin hoog in het vaandel. Het duizelt de lezer van alle stichtingen en bv's die zij samen met hun financiële genie Peter de Jager hebben opgericht. De vereniging stond erbij en keek ernaar, zo lijkt het.

Rob Out komt uit deze geschiedenis naar voren als een man wiens impulsieve gedrag voor Veronica even veel goeds als slechts heeft betekend. Een regie-assistente die weigerde whisky voor hem te halen, werd op staande voet ontslagen. Een schoonmaakster die hem in zijn kantoor op heterdaad betrapte met een secretaresse, mocht nooit het gebouw meer in. Maar ook ging hij door roeien en ruiten om iets op de buis te krijgen waarop hij zijn zinnen had gezet. Onder zijn leiding leek alles te kunnen en alles te mogen. En terwijl bij de andere omroepen de bureaucratie hoogtij vierde, lieten Out en Harding zich in het bestuurlijk overleg voornamelijk kennen als 'mensen die zich bekommerden om wat ze uitzonden,' zoals Harding het formuleert. Hij voegt eraan toe dat dat de bestuurders van de andere omroepen 'echt geen ene flikker interesseerde', maar dat lijkt me overdreven. Hooguit valt te vermoeden dat het bij die anderen vaker over machtsverhoudingen en competenties ging dan over de vraag welke programma's het publiek graag wilde horen en zien.

Eigenlijk kwam Veronica in haar periode als publieke omroep het best tot haar recht, luidt Snijders' conclusie. Dat klinkt paradoxaler dan het is. De programmabudgetten kwamen in die tijd immers uit Den Haag. Nadat ze het bestel had verlaten, moest Veronica zelf geld verdienen. Met als gevolg dat men voortdurend concessies moest doen. Zo goedkoop mogelijk produceren, luidde sindsdien het motto.

Dat de aanloop naar de commerciële zender Véronique in het teken van leugen en bedrog stond, was al goeddeels bekend. Maar hier wordt nog gedetailleerder verteld hoe Out en Harding een commerciële toekomst voorbereidden, terwijl ze naar buiten toe schaamteloos volhielden dat de omroep Veronica niets te maken had met het onder Luxemburgse vlag opererende Véronique. En ook hoe amateuristisch de nieuwe tv-zender op poten werd gezet. De persconferentie was één grote maskerade, vertelt Harding: 'Alles wat we daar gezegd hebben, was gelogen! We hadden geen juridische constructie, we hadden geen programma's, we hadden he-le-maal niks!' Geen wonder dat Luxemburg dat zootje ongeregeld van Veronica al na een paar maanden loosde en de zender, met een glanzend showpakket van Joop van den Ende, herlanceerde onder de naam RTL4.

De rest van het verhaal is nog tamelijk recent. Maar het blijft verbazen hoe stuurloos Veronica zich de laatste tien jaar een weg heeft gebaand in het commerciële veld. Eerst een apart zendertje onder RTL-auspiciën, daarna nog even op eigen benen (maar er keek niemand), toen een tijdlang uit de lucht en tenslotte tot rust gekomen onder het huidige SBS-beheer. Maar in de programmering speelt het vroegere Veronica geen enkele rol meer. Evenmin als de gelijknamige vereniging. Wat er wordt uitgezonden, wordt bepaald door de SBS-leiding.

Hoe dicht Veronica bij een definitief echec heeft gestaan, wordt des te duidelijker door de rampverhalen over de in 2002 gelanceerde eigen zender. Wanbeheer en handjeklap zijn hier de trefwoorden. Opeens bleek Veronica niet alleen een tv-station te beheren, maar ook eigenaar te zijn van een paar dure radiostudio's, een restaurant in Amsterdam en een skybox in de Arena. In het begin werden alle uitzendingen geproduceerd door een joint venture met een zekere Paul Brinks, waarna Bert van der Veer de onmogelijke taak op zich nam om er toch nog iets van te maken. Tevergeefs dus. Volgens de ene bron is er in één jaar 40 miljoen euro doorheen gejaagd. Een ander houdt het op 22,5 miljoen. Alleen al de gouden handdrukken spreken boekdelen: 8,5 miljoen voor Paul Brinks, 7 ton voor een onbekende directeur, 450.000 euro voor Bert van der Veer, 430.000 euro voor Willem van der Meer de Walcheren, 300.000 euro voor communicatiechef Hans van der Veen - en ga zo maar door. Bij de ruif ontstond zo te zien een hevig gedrang. Dat men daarna toch nog onderdak wist te vinden bij SBS, was voornamelijk te danken aan het winstgevende programmablad. Toenmalig SBS-directeur Fons van Westerloo draait er in dit boek niet omheen: aantrekkelijke programmamakers, programmaformules of programma-ideeën had Veronica niet meer te bieden. De omroep was een lege huls geworden. Een naam, meer niet. Alleen het blad was een attractieve buit.

Herhaaldelijk heeft men zich in de loop der jaren verkeken op de marktwaarde van de merknaam Veronica. 'Het onverwoestbare geloof in de eigen merknaam deed de omroep begin deze eeuw bijna de eigen das om,' schrijft Snijders in zijn inleiding. De naam Veronica heeft nu eenmaal steeds minder te betekenen. Val jongere generaties niet meer lastig met stoere verhalen uit de piratentijd - die zeggen hen niets. Wie een florerende jongerenzender wilde exploiteren, kon dat net zo goed doen onder een betekenisloze naam als Yorin en V8. En wie nu nog zoekt naar een vrijgevochten soort Veronica-gevoel, vindt dat eerder bij BNN dan bij de organisatorische overblijfselen van het originele Veronica. In het tv-loze tijdperk, in 2003, blijkt de vereniging zelfs nog toenadering tot BNN te hebben gezocht. Maar dat liep op niets uit, omdat BNN niet kon garanderen dat de naam Veronica blijvend zou worden gebruikt.

Terug naar overzicht publicaties 'Herinnert u zich deze nog?'