Gepubliceerd 25 mei 2003

De dag dat u dit blad onder ogen krijgt is tevens de dag waarop de herindeling van de Nederlandse ether bekend gemaakt wordt. Op deze vrijdag 23 mei doet de adviescommissie van OCenW uitspraak over hoe zij de 9 landelijke FM-kavels, de 12 middengolfzenders en de 26 niet-landelijke FM pakketten wil verdelen tussen de aanvragers. Op de vrije kavels na geldt dat de geclausuleerde pakketten de diversiteit in de ether zouden moeten bevorderen. De commissie moet dus letten op het onderscheidende vermogen van de ingediende aanvragen. Maar welke keuzes er ook gemaakt worden, deze herinrichting van de radiobanden zal niet tot meer diversiteit leiden. Dat is in het verleden bij diverse verdeelmethodes al gebleken en wordt nu door het biedingproces voor de geclausuleerde pakketten nog veel moeilijker gemaakt.

Het Nederlandse radioklimaat is geprofessionaliseerd, maar de gevolgen hebben de diversiteit in de ether geen goed gedaan. Commerciële partijen benadrukken dat er met meer zenders in de ether meer keuzevrijheid is gekomen, het tegendeel is waar. De stations zijn steeds meer naar elkaar toe gekropen en vissen in dezelfde vijver. Op zich geen probleem, bij teveel gelijkklinkende zenders kiest het publiek toch voor de sterksten en zullen de zwakkeren zich herpositioneren. De praktijk leert echter dat het totaalaanbod in de ether een eenvormige brij aan formatzenders oplevert, waarbij de verschillen in de nuances zitten. Makkelijke hits voor jonge boodschappers is het devies. Nog geen probleem, als de overheid de publieke omroep tot een sterker onderscheidend profiel weet te bewegen. Ware het niet dat die publieke omroep een taakstelling heeft waarmee iedereen, woonachtig in ons landje, bediend en geplezierd moet worden. Resulterend in een grote algemene deler op Radio 2 en 3FM, waarbij exclusievere liefhebberijen beslist eerder uitzonderingen dan regel zijn. Zoekers naar progressieve pop- of dansmuziek of fans van het nationaal product hebben weinig aan de publieke radio.

Nu er een commerciële zender voor nationaal product moet komen, alsmede een zender met niet-hitparade georiënteerde deuntjes (ID&T Radio of toch Colorful Radio?), lijkt dat gat gedicht te worden. Maar deze zenders zullen het bijzonder moeilijk krijgen hier een droge boterham aan te verdienen. De kans dat deze initiatieven stranden of snel sterk worden uitgekleed is bepaald niet ondenkbaar. Het niet meebieden van Kink FM op dit kavel is mede ingegeven doordat een bureau heeft berekend dat in die acht jaar met een FM-frequentie het voor Kink uitgesloten was dat de investeringen terugverdiend konden worden.

Ook het volkse repertoire heeft het traditiegetrouw moeilijk op de Nederlandse radio. Als de publieke omroep in de jaren negentig, onder druk van de sterk opkomende commerciële zenders, 3FM en Radio 2 gaan horizontaliseren en er een strenger format invoert, passen de makkelijke plaatjes in de eigen moerstaal niet meer in het profiel van beide zenders. De drie commerciële initiatieven die de afgelopen tien jaar hebben geprobeerd deze doelgroep voor zich te winnen, zijn allen jammerlijk mislukt. Bij Holland FM lag dit ook aan de middengolffrequentie en FM-concurrentie van Radio Noordzee Nationaal (RNN). Maar RNN haalde weliswaar hoge marktaandelen van rond de tien procent, toch gooide ze het roer om richting een jonger en vrouwelijker profiel. De relatief oude en ook al niet hooggeschoolde doelgroep bleek bij adverteerders bepaald niet in zwang. Noordzee FM voor boodschappers met een twee keer zo laag marktaandeel haalt een veelvoud aan reclame inkomsten op dan RNN deed met ruim twee keer zo veel luisteraars. Bij een kabelzender van RNN, Radio Hollands Glorie voor het volkser repertoire, werd ook snel het licht uitgedaan. Hoe Radio Nationaal van Ruud Hendriks, het huidige initiatief voor het kavel met Neerlands product, denkt dat probleem te omzeilen, is niet duidelijk. Deze zender wist op de middengolf ook snel een groot publiek op te bouwen, maar adverteerders waren weer niet onder de indruk.

De overheid kan niet verwachten dat commerciële aanvullingen op de publieke popzenders rendabel te maken zijn als het doelgroepen betreft, zoals jonge liefhebbers van dansmuziek (ID&T), R&B en andere zwarte muziek (Colorful) of alternatieve klanken (Kink). Op de FM zal hier veel water bij de wijn moeten, waardoor liefhebbers zich wederom af zullen wenden van deze zenders. Het soort liefhebbers dat de afgelopen tien jaar geleerd heeft dat de radio als medium om nieuwe plaatjes te leren kennen toch geen rol meer speelt. Als op 3FM zelfs een VPRO in een gedwongen keurslijf vijf late avonden (22.00-01.00 uur) horizontaal breed moet programmeren, biedt ook de publieke omroep geen soelaas meer voor muziekfans.

Daarom bedacht de VPRO vijf jaar terug 3voor12, een internetradiostation. Omdat dit het enige distributiekanaal bleek waarop zij nog haar muzikale verhaal kon vertellen. 3voor12 vierde twee weken terug haar vijf jarig bestaan, waarmee bewezen is dat er behoefte bestaat bij popliefhebbers om meer, dieper, anders te horen dan te doen gebruikelijk op al die algemene zenders. Haperende streams en bufferproblemen worden voor lief genomen in de honger naar andere klanken. Wel triest dat deze klanken, voor de formatcultuur haar intrede deed, gewoon uit de ether te vissen waren en nu verbannen zijn naar deze omwegen. Maar ook mooi dat een publieke omroep deze moeite doet en financiële offers brengt. Als de overheid echt diversiteit in de ether wil, moet ze publieke themazenders in de eerder geschetste genres mogelijk maken. Maar een Radio 6, 7 en 8 in de ether is onder de huidige krachtverdelingen in radioland uitgesloten. Verwacht echter niet dat met de herverdeling van de ether de diversiteit werkelijk zal toenemen. Nederland krijgt de radiozenders die het verdient.

(c) Arjan Snijders

Terug naar overzicht artikelen